📊
Bîlançoya Dîrokî ya Şoreşa Îlonê (1961–1970)
💥
☀️
⚔️
📢
Îro 65 sal di ser destpêkirina Şoreşa Îlonê re derbas dibin. Ev tevgera dîrokî ku di sala 1961ê de bi pêşengiya Mela Mistefayê Barzanî li dijî siyaseta înkar, zordarî û paşvekişîna ji sozên destûrî yên dewleta Iraqê dest pê kiribû, di dîroka Kurdistanê de wekî serhildaneke ji bo serwerîyê tê qebûlkirin.
Destpêka vê tevgerê rasterast bi bûyerên piştî Şoreşa 14ê Tîrmeha 1958an a li Iraqê ve girêdayî ye. Lîderê Iraqê Ebdulkerîm Qasim mafên kurdan ên di destûra demkî de înkar kirin û dest bi êrişên leşkerî kir. Artêşa Iraqê di 11ê Îlona 1961ê de herêmên Derbendê Bazyan, Dola Xelekan û Dihokê bombebaran kir. Piştî van êrişan, Mela Mistefa Barzanî biryara berxwedana neteweyî da.
Berxwedan, bîlançoya şer û destkeftiyên siyasî
Têkoşîna çekdarî ya Pêşmergeyan li hemberî artêşa xwedî çekên giran, bi berxwedana li Zaxoyê (1961), Pêncwînê (1965) û Hindirînê (1966) pêş ket. Lê belê ev berxwedana 9 salan bi berdêlên gelekî giran pêk hat. Li gorî daneyên dîrokî, di encama şer de nêzîkî 75,000 heta 100,000 kesî jiyana xwe ji dest dan yan jî birîndar bûn. Ji 10,000î heta 20,000î Pêşmerge hatin kuştin û birîndar bûn. Windahiyên Artêşa Iraqê jî di navbera 10,000-20,000 leşkerî de bûn. Ji ber bombebaran û şer, bi hezaran sivîlan jiyana xwe ji dest dan û bi sed hezaran kurd neçar man koç bikin.
Ev berxwedana giran di dawiyê de neçar kir ku desthilata Bexdayê vegere ser maseya danûstandinan. Di encamê de, di 11ê Adara 1970yî de Peymana 11ê Adarê hate îmzekirin û cara yekem di asteke fermî û qanûnî de mafên otonomî, çandî û siyasî yên gelê Kurdistanê hatin qebûlkirin.
