📌 Bi kurtahî
- Dîrok: 30 çirîya pêşîn 1995
- Encam: Na %50,58 (2.362.648 deng) – Erê %49,42 (2.308.360 deng)
- Cudahî: 54.288 deng
- Beşdarbûn: %93,52, ya herî bilind di dîroka Quebecê de
- Îro: Partiya Quebecois di 5 çirîya pêşîn 2026an de di hilbijartinan de bi ser ket û hukumeteke kêmar ava dike
Îro, 30 çirîya pêşîn 2026, 31 salvegera referandûma serxwebûnê ya Quebecê ye. Di 30 çirîya pêşîn 1995an de eyaleta frankofon a Kanadayê ji bo bersiva pirsa serwebûnê çû ser sindoqan. Di encama refereandûmê de dengê “Na” bi 50,58% (2.362.648 deng) bi ser ket û civakê dengê “Erê” 49,42% (2.308.360 deng) dan serxwebûnê. Beşdarbûna dengdanê 93,52% an bû ya herî bilind di dîroka Quebecê de.
Referandûma mijara gotinê ne referandûma yekem bû. Quebec berî wê, di salên 1980î de, li ser “serwerî-hevkarîyê” nîqaşên berfireh dikirin. Piştî ku di 1992an de Kanadayîyan Peymana Charlottetownê red kirin, bêhêvîtî û nerazîbûna li Quebecê zêde bû. Parti Quebecois (PQ) di hilbijartina 1994an de bi 44,75% dengan hatibû ser kar û soz dabû ku referandûmê li dar bixe. Pirsa di referandûma 1995an hat kirin bi tenê 35 peyv bû. Ligel serxwebûnê pêşniyaza “hevkarîyeke nû ya aborî û sîyasî” ya bi Kanadayê re jî tê de bû.
Piştî dengdanê
Jacques Parizeau, serokwezîrê Quebecê û yek ji rêberên kampanyaya “Erê”, roja piştî dengdanê dîyar kir ku wê îstifa bike. Paşê got ku heke “Erê” bi ser ketiba, wî yê zû bi ber daxuyanîya serxwebûnê ya yekalî ve gav avêtibana. Çend roj berî dengdanê, di 27 çirîya pêşîn de, li Montrealê mîtîngeke mezin a alîgirên yekîtîya Kanadayê hatibû lidarxistin. Piştî referandûmê, skandaleke ji bo sponsorîyê piştgirîya serxwebûnê di nav Quebecîyan bû rojeveke germ. Kanada di 2000î de “Qanûna Zelalîyê” derxist ku şert û mercên qebûlkirina encama referandûmeke nû dîyar dike.
2026: PQ vegerîya ser kar
Di hilbijartina 5ê çirîya pêşîn 2026an de PQ bû partîya herî mezina a Quebecê. Lîderê partîyê Paul St-Pierre Plamondon wê di nêzîk de bibe serokwezîr. Lê PQ tenê tenê bikaribe hukumeteke hindikahî ava bike (dengên wê ji 64 kursiyên kêmtir e.) PQ û Quebec Solidaire bi hev re zêdetirî 40% dengan û piraniya kursîyan stand. St-Pierre Plamondon soz daye ku di dema serokatîya xwe ya yekem de referandûmê li dar bixe. Serokwezîrê Kanadayê Mark Carney û wezîrên hukumeta wî piştî hilbijartinê soz dan ku bi Plamondon re bi ruhê “federalîzma hevkariyê” bixebitin.
