Di 10ê îlona 1974an de Portûgal serxwebûna Gîne-Bîssaûyê bi fermî naskir. Ev naskirin piştî 11 salên şerê gerîla yê PAIGCê û Şoreşa Qerenfîlê ya Portûgalê pêk hat. Ev bûyer yek ji mînakên herî zelal ên dekolonîzasyonê ye ku têkoşîna çekdarî, dîplomasî û guhertina navxweyî ya hêza kolonyal bi hev re serkeftinê anî.
Partîya Afrîkî ya ji bo Serxwebûna Gîne û Cabo Verde (PAIGC) di sala 1956an de ji aliyê Amílcar Cabral û Rafael Barbosa ve hate damezrandin. Di destpêkê de partî hewl da bi rêya xebata sivîl û grevê bi ser bikeve. Lê di 3ê tebaxa 1959an de, greva karkerên Bendera Bîssaûyê rastî êrişê hat û bi dehan karker hatin kuştin. Piştî vê bûyerê, PAIGC berê xwe da şerê gerîla.
Şerê Gerîla û “Vîetnama Portûgalê”
Ji sala 1963an û pê ve şerê rizgarîyê dest pê kir. PAIGC, bi piştgiriya Gîne, Kuba, Yekîtiya Sovyetê û gelek welatên Afrîkî, herêmên gundewar kontrol kir û “qadên rizgarkirî” ava kir. Hêzên Portûgalî tenê di bajaran de asê man. Gîne-Bîssaû di medyaya cîhanê de wekî “Vîetnama Portûgalê” hate binavkirin. Tirsa Lisbonê ev bû ku serkeftina Gîne-Bîssaûyê wê bandorê li Angola û Mozambîkê bike.
Di 20ê kanûna paşîn 1973an de lîderê şoreşê Amilcar Cabral bi sûîkastekê hat kuştin. Lê têkoşîn berdewam kir û di 24ê îlona 1973an de, Meclîsa Neteweyî ya Gel a PAIGCê serxwebûna Komara Gîne-Bîssaûyê yekalî ragihand. Di demeke kurt de zêdetirî 80 welatan serxwebûnê naskirin û PAIGC di Neteweyên Yekbûyî de statuya çavdêriyê wergirt.
Gîne-Bîssaû yekemîn kolonîya Portûgalê bû ku serxwebûna xwe bi dest xist.
📌 Ragihandina yekalî (1973) + naskirina fermî (1974) = mînakek zelal a dekolonîzasyonê.
🌍 Ev pêvajo nîşan dide ku têkoşîna çekdarî, dîplomasî û guhertina siyasî ya di nava hêza kolonyal de dikarin bi hev re serkeftinê bînin.
✨ Dersa sereke: Serxwebûn ne tenê bi çek, lê bi venasîna navneteweyî jî tê qezenckirin.
Şoreşa Qerenfîlê û venasîna fermî
Guhertina mezin di 25ê nîsana 1974an de bi Şoreşa Qerenfîlê li Portûgalê pêk hat. Rejîma dîktatorî ya Salazar hate hilweşandin û rêveberiya nû biryara dekolonîzasyonê da. Di 26ê tebaxa 1974an de Peymana Cezayirê di navbera Portûgal û PAIGCê de hate îmzekirin. Li gorî vê peymanê, Portûgal di 10ê îlonê de serxwebûna Gîne-Bîssaûyê bi fermî naskir û hêzên xwe heta dawiya çirîya pêşîn ji welêt vekişand.
Ev pêvajo nîşan dide ku serxwebûn ne tenê bi çek, lê bi hevgirtina têkoşîna çekdarî, dîplomasiya navneteweyî û guhertina siyasî ya di nava hêza kolonyal de pêk tê. Gîne-Bîssaû bû yekemîn kolonîya Portûgalê ku serxwebûna xwe bi dest xist û ji bo Angola, Mozambîk û Cabo Verdeyeê bû mînak.
Ji bo gelên bêdewlet û yên ku ji bo xweserî û serxwebûnê têdikoşin, mînaka Gîne-Bîssaûyê hîn jî giring e. Ew nîşan dide ku ragihandina yekalî dikare bi venasîna navneteweyî ve were temamkirin, eger têkoşîn berdewam be û fersendên siyasî werin bikar anîn.
