SerupelNûçeBajarvaniya kevnar li Kurdistanê: Pîroteknolojiya pêşketî ya Dinkayê

Bajarvaniya kevnar li Kurdistanê: Pîroteknolojiya pêşketî ya Dinkayê

Vekolîneke nû ya navneteweyî ku di Journal of Archaeological Science de hat weşandin, nîşan dide ku li Kompleksa Dinka (Deşta Pişdarê/Zagros) di Serdema Hesin de (1200–800 B.Z.) navendeke gelekî pêşketî ya çêkirina kûzan (pîroteknolojî) hebûye. Vê lêkolînê derxist holê ku li herêmê firneyên pêşketî yên germahiya wan digehîşt 900°C dihatin bikaranîn û hilberîn bi îhtimaleke mezin parçeyeke ji bajarvanîyê bûye.  

Xalên Sereke

Mîrateya Dinka (DSC): Li başûrê Kurdistana cara yekemîn kargeheke mezin a çêkirina kûzan a ji destpêka Serdema Hesin hat vekolîn.

Rêbaza Zanyarî: Bi yekkrina analîzên kûzan û firneyan (arşeometrî, geoarkeolojî û palaeobotany), pîroteknolojiya kevnar hat ravekirin.

Asta sorkirinê: Derket holê ku kûzik di germahîyeke bilind de (900°C) û di mercên oksîjenî de hatine birijandin.

Rêxistina Bajarî: Encam nîşan didin ku kontrola navendî û pisporiya bilind di hilberîna kûzan de hebûye û ev jî parçeyeke ji plansaziya bajêr bûye.

Vekolîneke nû ya navneteweyî ku di kovara navdar Journal of Archaeological Science de hat belavkirin, teknolojîya kevnar û rêxistina civakî-aborî ya Serdema Hesin li a başûrê Kurdistana rinî dike. Tîmeke ji lêkolîneran, bi serkêşiya Silvia Amicone û Karen Radner, Kompleksa Niştecîhbûnê ya Dinka (DSC)a li Deşta Pişdarê vekolîn û mînakên pir baş a pîroteknolojiya kevnar derxistin holê

Sîstema hilberînê û teknolojiya firneyan

Di vê vekolînê de, tîmê tenê guh neda firaxên kûzikan, lê belê firneyên birijandinê û madeyên xam ên herêmê jî bi rêbazên arşeometrîk, jeoarkeolojîk û palaeobotanîkî lêkolîn kirin. Lêkolînan nîşan da ku firneyên li Gird-i Bazarê hatine dîtin di navbera salên 1200 û 800 B.Z. (Berîya Zayînê) aktîf bûn. Firneyên vê derê yên cureya “pêla berjor” (updraught kilns) bûn ku germahî ji odeya şewatê ya jêrîn derbasî odeya jorîn a firaxan dibû.

Bajarvanî û kontrola navendî

Lêkolînên kîmyewî û mîneralojîk (wek XRD, FTIR û SEM) nîşan dan ku firaxên herêmê piranî di bin germahîya 900°C de hatine pijandin û ji bo vê pel û pûşên li herêmê hatine bikaranîn Dar wekî sotemeniya sereke di firneyan de dihatiye şewitandin. Hevgirtina teknîkên birijandinê û belavbûna amûrên şikildanê nîşan didin ku li vê herêmê rêveberiyeke navendî an jî sîstemeke birêkûpêk a kargehan hebûye. Ev jî delîleke xurt e ku li Zagrosê di destpêka Serdema Hesin de jiyana bajarî û pisporiya pîşeyî ji ya ku dihat texmînkirin gelekî pêşketîtir bûye.